top of page

Si quieres acceder a los contenidos completos y conocer mejor la vida de los animales invertebrados con más imágenes e información, échale un vistazo a nuestra versión para ordenador.

CNIDARIOS

 ANIMAIS  INVERTEBRADOS - CNIDARIOS 

CNIDARIOS

CNIDARIOS
ANÉMONAS, viajando en la corriente

ANÉMONAS, viajando en la corriente

02:19
Play Video
CORALES BLANDOS Y PLUMAS DE MAR

CORALES BLANDOS Y PLUMAS DE MAR

00:59
Play Video

Grupo de animais mariños e carnívoros, tamén moi primitivo, que abarca unha grande variedade. De feito, son tan diversos que o único que teñen en común é que son urticantes. Nos seus tentáculos ou nos pólipos teñen unhas células chamadas cnidocitos, que se "disparan” inoculando substancias tóxicas para defenderse ante ameazas ou para capturar as súas presas, paralizándoas. É por iso o nome desta familia, xa que knidos significa estruga en grego.

cnidos webb.jpg

Os cnidocitos, a arma secreta destes animais, son cápsulas cun filamento oco enrolado en espiral que pode saír a gran velocidade se recibe o estímulo adecuado. Ten espiñas minúsculas e moitas veces tamén é pegañento, pero cada cnidocisto só se pode disparar unha vez, despois o animal deberá formar un novo. Estes mini-arpóns velenosos distribúense en gran número polos tentáculos e a zona da boca. O seu mecanismo de disparo é un dos procesos celulares máis rápidos coñecidos, dado que se descarga en milisegundos a unha velocidade que alcanza os 2 metros por segundo. 

Son animais con simetría radial, é dicir, os seus corpos medran en diferentes planos ou eixes, o  que lles permite relacionarse coa contorna en calquera dirección, algo que é especialmente útil cando se vive unido ao fondo.

 

Outra característica típica dos cnidarios é que moitos teñen unha dobre vida, adoptan formas moi diferentes durante o seu crecemento e, para iso, sofren unha metamorfose ao longo do ciclo de vida; mais tampouco nisto coinciden todos. O ciclo normal é que, despois dunha primeira fase unidos ao chan (como pólipos), se solten para teren unha vida libre en forma de medusa. 

ciclo de los cnidariob GAL.jpg

Na ría de Vigo abundan os cnidarios que manteñen unha forma de pólipos sésiles (unidos no substrato) ao longo de toda a súa vida, é dicir, sen transformarse en medusa. Estas formas de vida máis "domésticas" que decidiron establecerse nos nosos fondos son numerosas e variadas, distribúense competindo polo espazo xunto con esponxas, algas e briozoos. 

Son moitas as relacións de simbiose establecidas polos cnidarios. As anémonas, por exemplo, adoitan xuntarse a outras formas de vida que lles proporcionan movemento, como as cunchas dos ermitáns ou as algas grandes. Pero á súa vez son empregadas como protección por moitas outras formas de vida, como é o caso dos pequenos camaróns ou caranguexos araña. Mesmo hai especies, como a anemone común, que poden ter algas que viven no seu interior, unha relación particular na que a anémona proporciona un lugar seguro para vivir e as algas, a través da fotosíntese, enerxía gratis. 

Cangrexo araña baixo anemone
cangrejo araña anemona viridis

A maioría dos cnidarios aliméntanse de zooplancto (pequenos animais que viven suspendidos na columna de auga), aínda que as anémonas adoitan ser o suficientemente grandes como para capturar e comer peixes pequenos e outros invertebrados. Mais a cadea trófica continúa e os cnidarios tamén teñen depredadores, entre os que destacan as lesmas de mar e outros moluscos con cuncha. É normal que estes pequenos depredadores adquiran as cores rechamantes que teñen os cnidarios dos que se alimentan. 

Simnia spelta gorgonia leptogorgia sarmentosa
Simnia sobre gorgonia

O chanzo que ocupan na cadea trófica e as súas múltiples interaccións, especialmente como lugar de refuxio, reflicten a súa importancia a nivel ecolóxico dentro do equilibrio do ecosistema mariño. Se eliminamos os cnidarios da ecuación, alteramos a existencia doutras especies que dependen deles, de xeito que non só faltarían os alimentos de moitos moluscos, senón que deixarían de albergar numerosos e pequenos crustáceos que, á súa vez, serven de alimento a animais máis grandes coma o polbo. Ademais, algunhas especies, como as anémonas e as gorgonias, establecen grandes poboacións cunha alta densidade de individuos e dan lugar a micro-ecosistemas ao seu redor. 

Para facer máis sinxela a súa identificación, poderíamos clasificalos do siguinte xeito:

 

                                                                                           Hexacorais : anemones, coralimorfos e corais cunca

                                                           ANTOZOOS           

                                                                                           Octocorais : gorgonias, corais brandos e plumas de mar

                                                                                           Ceriantos : tamén coñecidos como anemones tubo

                  CNIDARIOS                   HIDROZOOS: fentos de mar, velas de mar, sifonóforos

                                                           ESCIFOZOOS: augamares típicas

                                                           ESTAUROZOOS: augamares de fondo

                                                           CUBOZOOS: cubomedusas

                                                           MIXOZOOS: parasitos microscópicos de vermes, briozoos e peixes

- os Hexacoralarios (ANTOZOOS), probablemente os máis coñecidos e tamén os máis numerosos deste grupo. Só teñen unha fase de fixación ao chan e o seu corpo consiste nun "tronco" musculoso que se adhire ás rochas na parte inferior cun disco basal, e na parte superior ten o disco oral, con numerosos tentáculos urticantes dispostos arredor do boca. Este tronco ten moitas cámaras interiores que sempre están dispostas nun múltiplo de seis (por iso o nome de hexacoraliarios). Poden ser solitarios ou formar extensións de moitos exemplares.

anémona galicia

- os Octocoralarios (ANTOZOOS) son tamén animais que viven unidos no substrato, pero dan lugar a formas ramificadas ou crecen como bulbos carnosos.

A característica definitiva deste grupo son os múltiples pólipos que aparecen en toda a superficie da estrutura. Estes pólipos son pequenos e rematan sempre con oito tentáculos de pluma (é por iso o nome de octocoraliarios). Son animais coloniais, cada pólipo é un ser independente pero conectado cos outros por un esqueleto común. Entón, cando vemos unha anémona estamos a ver a un animal, pero cando vemos unha gorgonia ou un cenoiro (octocoraliarios) vemos moitos animais unidos formando un todo. 

gorgonia galicia

- os Ceriantos (ANTOZOOS), tamén coñecidos como anemones tubo, son moi semellantes a estas pero, habitualmente de maior tamaño e caracterízanse por dispoñer de dous tipos de tentáculos (que non poden retraer): os tentáculos orais, na parte interior do disco, que son de menor tamaño, e os tentáculos exteriores, máis longos e anchos, que rodean o disco.

Os ceriantos viven nos fondos areosos enterrando parte do corpo para ancorarse e crean so redor do coerpo un tubo protector no que acubillarse ante circunstancias adversas. Adoitan ser solitarios e de coloración variable.

cerianto galicia

- os HIDROZOOS tamén son coloniais e teñen aspecto peludo. Adoitan ter unha fase de pólipo e outra de medusa, aínda que predomina a fase de pólipo; e normalmente buscan zonas iluminadas para crecer. O seu aspecto pode ser semellante ao dalgunhas algas e, sobre todo, ao dalgúns briozoos, aínda que algúns tamén se coñecen como fentos mariños, pola semellanza coas plumas. Xunto ás esponxas e os briozoos, son os animais que con máis abundancia cobren as rochas.

Hidrozoo galicia

- os ESCIFOZOOS , na súa fase adulta, como medusas libres, son máis fáciles de observar na praia que no mergullo, aínda que cada vez son máis escasas. O seu desenvolvemento segue no sentido contrario á maioría das especies mariñas (que despois dunha fase inicial de larva nadadora acaba volvendo ao fondo do mar para vivir como adulto unido ao fondo), xa que as súas larvas se fixan ao substrato para medrar como pólipos que darán lugar ás medusas adultas de vida libre.

medusa galicia

- os ESTAUROZOOS , pequenos animais con forma de copa que viven fixos aos fondos mariños (tanto na fase de pólipo como na de augamar, que é a que vemos ao mergullar), especialmente nas algas. Son solitarias e seguen ciclos de vida anuais, sendo máis abondosas na primavera e o verán. 

medusa galicia
anémonas

HEXACORALARIOS 

Atoparémolas con moita frecuencia nas rochas, tanto illadas como en grandes grupos e xeralmente en puntos pouco profundos (normalmente non superior a 20 metros).

É a anemone máis grande das que normalmente hai na ría. O seu tronco cilíndrico e ancho pode alcanzar os 10 cm. de alto e ten na parte superior seis coroas de tentáculos urticantes (uns 200) moi longos e apuntados, polo que non é doado ver o corpo da anémona. Haberá que agardar a que a corrente alce os tentáculos para ver o tronco e posibles poboadores agochados baixo eles.

Pequena, duns 2 ou 3 cm de diámetro, mais que pode acadar os 5 cm.

Do estreito corpo cilíndrico branco xorden uns 100 tentáculos da mesma cor, que contrasta co interior do disco cuxa cor vai do amarelo pálido ao laranxa intenso. Aínda que tamén é habitual atopar exemplares completamente brancos.

 

Os tentáculos son cónicos, máis fortes e anchos na base e afiándose nos extremos.

Actinothoe sphyrodeta anémona huevo frito
anémona común cnidario Anemonia viridis
anémona actinia cnidario actinothoe sphyrodeta
anémona común cnidario Anemonia viridis
Actinothoe sphyrodeta P2140146b.JPG

Tamén hai anémonas que viven na area. Teñen un tronco longo e forte que lles permite enterrarse para se ancorar nos fondos e desde aí agardar disimuladamente que pase unha vítima das súas poderosas fauces.

Unha das vítimas preferidas desta depredadora son os lorchos de area, pequenos peixes de fondo que adoitan vivir en grupos. Paga a pena esperar un rato observándoa, dado que non é raro que capture un peixe desprevido. En poucos segundos engulirao enteiro despois de paralizalo co seu veleno. 

Anemonactis mazeli P1270049b.JPG
Anemonactis mazeli
Anemonactis mazeli

Reprodúcese sexualmente, e resulta moi espectacular asistir ao acontecemento. 

Preséntase especialmente a partir dos 15 m, en puntos que teñen tramos de area preto de fondos rochosos, como Os cenoiros, Frapelo ou Cabo de Mar. 

Cando mostra a súa coroa ao contraerse para comer as presas, vese o seu debuxo característico de liñas brancas que van como raios dende a boca ata os tentáculos. Ao elevarse durante a liberación de gametos, tamén podemos apreciar o seu tronco alaranxado. 

É o caso desta anémona, cun tronco de 12 cm enterra na area e apenas asoma a súa coroa de 20 tentáculos, poucos, pero moi poderosos, coa que capturan peixes pequenos con moita facilidade.

É sinxela de identificar, ademais de aparecer na area e ser branca, os seus tentáculos teñen un característico estreitamento preto da punta. O que non é tan sinxelo é vela, dado que combina moi ben coas cores de fondo. Moitos exemplares presentan manchas alongadas escuras nos tentáculos que lles axudan aínda máis na súa camuflaxe. 

En superficies propicias, como, por exemplo, a abundante capa de mexillóns que cobre a parte mergullada do faro de Cabo de Mar. Tamén aparecen en pequenos grupos en paredes de rocha vertical e ocos, aínda que os exemplares están algo espallados e non se amorean como fan outras enémonas coloniais.

Podemos velas en Cabo de Mar, Frapelo, Illas Cíes ou no pecio Ivy. 

A miúdo atópanse como pequenos individuos illados, pero poden aparecer formando altas densidades (pois tal como fai a anémona común, reprodúcense por división lonxitudinal). 

A través do branco translúcido, podemos ver os filamentos de defensa que gardan no seu interior, chamados acontios. Cando se ven ameazadas, céibanos, podendo estendelos ata 3 ou 4 veces o seu tamaño en repouso, e cando entran en contacto co seu "inimigo" (xeralmente outras anémona coas que compiten polo espazo), a punta do acontio está solta e permanece fixada no opoñente, provocándolle a necrose.

Ao pecharse, repregando os tentáculos, o tronco adquire unha forma de cúpula e branca, con estrías lonxitudinais de cor ocre

É por iso que un grande número de animais como algúns camaróns (Periclimenes sagittifer), as nécoras ou o caranguexo araña (Inachus phalangium) buscan refuxio neste enredo.

 

Presente en todos os puntos da ría non moi profundos. Son especialmente abundantes en Viños (Illas Cíes) e Cabo Home, lugares onde podemos atopar extensións grandes e densas de exemplares destes cnidarios. 

Cos tentáculos estendidos poden alcanzar un diámetro de 30 cm. Abundan en zonas expostas ás correntes e a súa boca está situada no centro do disco superior do tronco, entre os aneis de tentáculos.

 

Adoita ser de cor branca ou verdosa e as puntas dos tentáculos poden ter coloracións case fosforito en tons rosados ou lilas. A cor verdosa e as rechamantes puntas de cores débense á presenza de algas unicelulares no interior (zooxantelas) coas que conviven en simbiose.

 

Normalmente se reproducen dividíndose lonxitudinalmente, polo que é común atopar extensións de moitos individuos xuntos. De feito, estas extensións numerosas adoitan acoller exemplares máis pequenos, menos tentáculos e unha cor agrisada; mentres que os exemplares que medran máis illados en rochas ou algas alcanzan un tamaño maior e cores máis vivas.

Tamén se poden reproducir sexualmente e poderemos atopar ás pequenas crías, ás veces de apenas medio centímetro sobre a zostera e algunhas algas verdes coma os ramallos. A pesar do seu tamaño, xa locen cores brillantes.

 

A diferenza doutras anémonas, non é capaz de retraer os seus tentáculos dentro do tronco. 

tomates
anemona cnidario tomate de mar Actinia equina