Si quieres acceder a los contenidos completos y conocer mejor la vida de los animales invertebrados con más imágenes e información, échale un vistazo a nuestra versión para ordenador.

 

 ANIMAIS INVERTEBRADOS - ANÉLIDOS

ANÉLIDOS

This channel is coming soon!

Os VERMES colonizaron todos aqueles hábitats que lles aportan a cantidade mínima de auga que precisan para vivir, polo que son especialmente abundantes en ambientes acuáticos, de feito, como sucede cos vermes tubícolas, moitos tipos desenvolveron formas peculiares de adaptación ao ambiente mariño. Tendemos a incluír distintas familias de animais baixo a etiqueta de verme, mais un anélido non é o mesmo que un platihelminto ou un equiúrido, todos eles diferentes vermes presentes na ría. 

 

                                                             ANÉLIDOS : vermes segmentados

                                                             PLATIHELMINTOS : vermes folla

                                                             EQUIÚRIDOS : vermes cullerr

oligoquetos

hirudíneos

poliquetos 

VERMES

(aquí estarían os vermes tubícolas)

O salto cualitativo dos vermes con respecto ás outras formas de vida dos invertebrados que temos visto ata agora é a adquisición dunha nova organización corporal, a simetría bilateral. En lugar de relacionarse coa contorna en todas as direccións, como fan os animais con simetría radial (esponxas, briozoos ou cnidarios), os esforzos están agora centrados en lograr un movemento máis activo e dirixido para conseguir comportamentos máis eficaces. Así, estes invertebrados alongan o seu corpo e deixan a parte de locomoción na zona ventral e, ao mesmo tempo, concentran os seus órganos dos sentidos e os centros do seu sistema nervioso na parte dianteira do corpo, xurdindo por primeira vez a cabeza (cefalización). O resultado é unha simetría bilateral que implica dividir o corpo en dúas metades iguais. Un fito evolutivo que cambiará de maneira importante a forma de relacionarse co medio natural e cos outros animais. 

simetrias 2 GAL.jpg

Se nos centramos nos ANÉLIDOS, vemos que son vermes cun corpo segmentado, alongado e xeralmente cilíndrico. Esta división do corpo en seccións ou aneis repetidos (metamería) é o grande avance evolutivo dos anélidos. Por un lado, permítelles realizar movementos independentes de cada segmento, o cal aumenta a súa complexidade estrutural e funcional, por exemplo, permítelles ser mellores escavadores. Por outra banda, cada segmento (ao ser unidades que se repiten) ten sistemas vitais, de xeito que o animal no seu conxunto segue a funcionar sen problemas aínda que "perda" algúns dos seus segmentos. 

Dos tipos de anélidos que existen... 

 OLIGOQUETOS  : miñocas de terra e vermes de auga doce

HIRUDÍNEOS : samesugas

POLIQUETOS : vermes mariños

...os poliquetos ou vermes mariños son os máis descoñecidos e, sen embargo, constitúen dous tercios das especies que pertencen aos anélidos.

 

Chámanse poliquetos por ter múltiples sedas/pelos (quetas) por todo o corpo que lles axudan a moverse e, no caso de ser atacados por un depredador, para non ser sacados da súa loga gorida, aférranse a ela con estas sedas.

 

Algúns viven na zona intermareal, cavando galerías ou construíndo os seus tubos na area ou sobre habitantes da franxa costeira, como os mexillóns, e outros fano a maior profundidade. Dependendo do seu estilo de vida, alimentaranse de diferentes xeitos: inxerindo partículas do sedimento, filtrando as que están suspendidas ou depredando outros pequenos animais. Á súa vez serven de alimento para moitos peixes. 

Todos os vermes poliquetos teñen un "esqueleto" hidrostático. Os seus corpos están cheos de líquido, que mantén un volume constante, de xeito que as contraccións e alongamentos dos seus músculos dan lugar a movementos ondulatorios que lles permiten cavar, reptar ou nadar. Normalmente dividen o seu corpo en tres partes, a cabeza con tentáculos sensoriais, o corpo segmentado con moitas sedas/pelos laterais e unha rexión final onde está o ano.

Os seus órganos sensoriais están moi desenvolvidos, todos teñen ollos máis ou menos complexos e quimiorreceptores para detectar alimentos. Ademais, os poliquetos escavadores e os tubícolas teñen receptores especiais para percibir cambios e vibracións nas correntes, así como "detectores" da orientación do seu corpo. 

Falaremos sobre todo dos vermes tubícolas, xa que son os que acadan maior tamaño e beleza, e poden ser observados en case calquera mergullo. Chámanse tubícolas porque son quen de segregar substancias viscosas ao redor do seu corpo para que diferentes materiais se adhiran a eles e construír así un tubo que os envolve. 

Os tubos están unidos ás rochas ou enterrados na area, polo que estes vermes son sedentarios (pasan toda a vida dentro do seu tubo) e filtradores (aliméntanse de pequenas partículas que atrapan).

 

Normalmente no cabo que non está unido ao chan, despregan vistosas branquias ou tentáculos/filamentos que lles permiten obter alimento e respirar. 

Como curiosidade cabe mencionar que, ao vivir nun tubo, teñen dúas opcións para expulsar os residuos: ou viran todo o seu corpo para sacar o ano (en lugar da cabeza) polo burato na parte superior do tubo, ou teñen unha regaña especial, que percorre lonxitudinalmente o espazo entre o corpo e o tubo, para transportar os excrementos cara á parte aberta. 

poliqueto dib GAL.jpg

Pero hai moitos vermes poliquetos que non viven pechados en tubos, aínda que algúns tamén teñan hábitos de vida sedentarios, son os vermes errantes. Son anélidos que se moven libremente e inclúen nadadores, escavadores e vermes reptantes. Esta vida máis activa convérteos en depredadores e teñen unha poderosa mandíbula protráctil con dentes, que poden desencaixar a gran velocidade para capturar as súas presas. 

 

VERMES TUBÍCOLAS 

O espirógrafo ou plumeiro de mar é o verme tubícola máis grande que podemos atopar e o que veremos con máis frecuencia.

Mide entre 10 e 30 cm de alto, erguéndose sobre un tubo flexible e apergamiñado. Este tubo está unido ás rochas na parte inferior e ábrese na parte superior, deixando saír unha grande coroa de branquias coas que respira e se alimenta (15-20 cm de diámetro).

Esta coroa ten entre 200 e 300 tentáculos de plumas ou “radiolas” que se enrolan en varias voltas de espiral

É máis pequeno que o espirógrafo, a súa coroa mide entre 5 e 10 cm, e vive nun tubo, normalmente curvado, que adoita agochar nas fendas das rochas. A súa coroa está formada por dous lóbulos lixeiramente enrolados en espiral.

Case sempre, de cor crema ou branca, aínda que podemos atopalos en ocres, marróns ou amarelos. Tamén hai unha variedade de cor vermella intensa. Distínguese porque ten pequenas manchas avermelladas situadas regularmente nas súas longas branquias

gusano anélido poliqueto tubícola Myxicola infundibulum
gusano anélido poliqueto tubícola espirógrafo sabella spallanzanii

Moito máis escaso é o chamado verme pavón. Tamén desprega unha coroa vistosa sobre un tubo flexible marrón coma os espirógrafos, pero é máis pequeno, duns 15 a 20 cm de longo e aparece na area ou entre a zostera.

Ademais, a ampla coroa deste verme ten unha única volta formada por dous lóbulos simétricos, que mostra unhas cores ocres e granates dispostas en franxas.

Da parte central no interior desta coroa saen dous pequenos palpos, xeralmente brancos, aínda que poden ser escuros e lixeiramente curvados. 

gusano anélido poliqueto tubícola espirógrafo Sabella pavonina
gusano anélido poliqueto tubícola Sabella discifera
gusano anélido poliqueto tubícola protula tubularia
gusano anélido poliqueto tubícola espirógrafo sabella spallanzanii

Están unidas ás rochas e podemos velas en puntos como A Borneira, A Furna, Cabo de Mar ou as Illas Cíes.

Coma os espirógrafos, forma o seu longo tubo grazas ás partículas que se adhiren ao moco que segrega e reprégase nel ao máis mínimo contacto ou cando nota que a corrente cambia.

 

Podemos atopalos nas Illas Cíes ou medrando entre as follas da zostera do mar. 

----------------------------------------------------

Outro tipo de verme sabélido é a Sabella discifera, máis pequena que as anteriores, cunha coroa de apenas 1-2 cm. Aparentemente pola súa coloración, semella un pequeno espirógrafo, pero en realidade non se enrola formando unha espiral, senón que os seus dous lóbulos de branquias forman unha única coroa circular. Ademais, estes filamentos son moito menos numerosos que no espirógrafo e poden presentar liñas azuladas.

Pode aparecer practicamente en calquera punto, aínda que é frecuente velo na area en Os Cenoiros, Frapelo, Cala do rei ou Cabo de Mar. 

Prefire os lugares escuros en augas pouco profundas, polo que a miúdo aparecen en fendas e ocos. Son moi sensibles aos cambios das correntes que os rodean, polo que é común que se escondan rapidamente cando perciben que nos achegamos.

Podemos velas nas Illas Cíes, Faro Verde, Os Cenoiros ou Frapelo.